Outliner tools – wat zijn het en wat kun je er mee?

Een outliner tool. Je hebt er wel eens van gehoord, of het zegt je juist helemaal niets. Dit hulpmiddel waarmee je gemakkelijk overzicht houdt in een groot stuk tekst wordt echter veel gebruikt. Hoog tijd voor een introductie en niet-uitputtend overzicht van de meest voorkomende software.

 

ACHTERGROND

Een outliner is te zien als een hulpmiddel om het overzicht over een groot stuk tekst zoals een boek of programmeercode te behouden terwijl je die tekst of code aan het schrijven bent. De tekst wordt hierbij georganiseerd volgens een boomstructuur of hiërarchie waarbij de tekst meestal open en dicht geklapt kan worden. Hierdoor kun je in het geval van een boek hoofdstukken, alinea’s en paragrafen in 1 overzicht onder handbereik hebben, terwijl je op het moment van schrijven slechts de huidige context ziet. Je kunt een outliner gebruiken voor allerlei zaken: een boek, een verzameling ideeën rondom bepaalde onderwerpen, als persoonlijke informatie manager of voor eenvoudig project management.

Gerelateerde software met net een andere insteek zijn mindmapping applicaties en wiki’s.

Ook conventionele tekstverwerkers zoals Microsoft Word hebben outliners aan boord. Het is dus geen curieuze software voor wetenschappers, iedere computer gebruiker kan er van profiteren.

Outliners zijn beschikbaar als losstaande software, online op het web of zitten als onderdeel verwerkt van andere software. Een Nederlandse vertaling van de term lijkt niet goed mogelijk.

Hieronder tref je een klein overzicht van enkele veelgebruikte tools in willekeurige volgorde, opgedeeld in de 3 categorieën losstaand, web, ingebouwd. Met nadruk is het geen uitputtend overzicht of aanbeveling van de beste software die er beschikbaar is. Het is bedoeld als appetizer om je interesse in outliners aan te wakkeren, zoals de lezersvraag bij mij in ieder geval deed!

Wie verder de diepte in wil verwijs ik naar de wikipedia pagina over outliners, waar je een overzicht vindt van tientallen outliners voor zowel Mac, Windows als Linux.

 

LOSSTAANDE OUTLINER SOFTWARE

  • Scrivener (Windows/Mac, betaald) – software om te schrijven en organiseren, speciaal gemaakt voor schrijvers als alternatief voor Microsoft Word, waar niet iedereen van gecharmeerd is. Een van de vele mogelijkheden is het maken van snapshots van je manuscript waardoor je snel naar eerdere versie terug kunt keren. Daarnaast kun je kant en klare ebooks en print-ready versies van je document maken. Scrivener heeft verschillende weergave mogelijkheden waar je snel tussen kunt wisselen: een prikbord waar je notities overzichtelijk op kunt plaatsen, een hiërarchisch overzicht met mappen waar je je notities (waaronder onderzoeksmateriaal) in plaatst, en een krachtige tekst editor. Van oorsprong Mac software, tegenwoordig ook beschikbaar voor Windows.
  • OmniOutliner (Mac, betaald) – Van de makers van het onvolprezen OmniFocus (interne link). OmniOutliner is software voor de Mac met meer mogelijkheden dan alleen outlinen. Je kunt werken met afvinklijsten waar je TODO’s rond je document bijhoudt, en daar bijvoorbeeld vervaldagen aan toekennen.
  • KeyNote (Windows, freeware) – Niet te verwarren met de gelijknamige presentatie software. Zelf heb ik hier – voor mijn ontdekking van Evernote  jaren terug – een hele tijd met veel plezier mee gewerkt. In éém overzicht werk je met tabbladen, waarbinnen via een uitgebreide hiërarchische structuur informatie kan worden opgeslagen. De text editor heeft krachtige lay-out mogelijkheden, tekst is via encryptie te beschermen, er is een uitgebreide import/export functie. Over het geheel genomen een van de meest configureerbare en flexibele stukken software die ik ken. Nadeel: Keynote is nog te downloaden en gebruiken, wordt alleen niet meer onderhouden. Op de website wordt wel verwezen naar een geforkt project, daar heb ik echter niet verder naar gekeken.
  • Foldingtext (Mac, betaald) – basale outliner gebaseerd op platte tekst waar je een eenvoudige structuur in kunt aanbrengen. Deze outliner wordt met name genoemd vanwege de mogelijkheid om met Markdown te kunnen opmaken. Dit is een manier om teksten op een gestandaardiseerde en gestructureerde manier op te maken, waarna je het resultaat in alle gewenste formaten kunt exporteren. Enorm handig wanneer je opgemaakte teksten op verschillende plaatsen wilt publiceren.
  • Org-Mode (Windows/Mac/Linux freeware) – dit is een tool die je volledig via Emacs in een soort commandline bedient. Wie dat aanspreekt zal meteen doorklikken naar de website; wie nu ‘Emacs, commandline?’ kan daar beter wegblijven.
  • Microsoft OneNote (Windows, betaald) – de informatie manager van Microsoft. Ben je gewend te werken met Microsoft Office dan is OneNote eenvoudig in gebruik te nemen.

OUTLINERS OP HET WEB

  • Oak outliner (gratis) – De eerste indruk is die van een heel eenvoudige text editor met weinig mogelijkheden. Kijk je wat verder in de online helpfunctie dan vind je toch een redelijk krachtige instructieset. Deze tool is van de makers van bovengenoemd FoldingText en de interfaces lijken dan ook op elkaar, plus ook Oak heeft de mogelijkheid in Markdown op te maken.
  • Fargo (gratis) – online text editor met outline mogelijkheden van Dave Winer, de ‘uitvinder’ van RSS. Fargo is direct gekoppeld aan Dropbox waardoor het alleen voor gebruikers van die software nuttig is. Groot voordeel is wel dat al je outlines gesynchroniseerd worden over al je apparaten.

OUTLINERS INGEBOUWD IN ANDERE SOFTWARE

  • Evernote (basisversie gratis) – De structuur binnen Evernote wordt grotendeels bepaald door de mogelijkheid om notities in notitieboeken op te slaan en het  gebruik van labels die je aan losse notitie kunt toekennen. Deze beide mechanismen kunnen in een boomstructuur getoond worden
  • Microsoft Word (Windows/Mac, betaald) – je kunt een tekst schrijven en achteraf een hoofdstuk indeling toekennen. Ook kun je het proces omdraaien en beginnen met de hoofdindeling. Kies daarvoor de weergave modus ‘outline’ (‘overzicht’ in de Nederlandstalige versie) in plaats van ‘normal’. Je maakt in deze weergave eerst je hoofdindeling, en schrijf daarna je tekst. Je kunt tijdens het schrijven die weergave eenvoudig open en dicht klappen (UPDATE: vanuit de opmerkingen hieronder de aanvulling dat je in Word ook via het Navigatie Venster (Navigation Pane) kunt werken – in versies voor Word 2010 de Document Map genoemd.  Je vindt deze optie in het menu View en krijgt daarmee in de linkermarge de outline van je document te zien. Met deze optie is het eenvoudiger snel door de complete tekst te navigeren.

CONCLUSIE

Voor huis, tuin- en keuken gebruik zijn er prima gratis outliners beschikbaar. Wil je meer mogelijkheden, bijvoorbeeld geavanceerde manieren om je boek te schrijven, dan is er voor een paar tientjes meer dan voldoende software beschikbaar.

Persoonlijke conclusie: ik gebruik zelf – nog – geen ‘echte’ outliner. Voor mij heeft Evernote genoeg mogelijkheden aan boord, en de eenvoudiger outliners zijn te eenvoudig naar mijn smaak en voegen niets toe aan mijn huidige werkwijze. Wel ga ik proberen of Scrivener mij gaat helpen nu eindelijk mijn boek geschreven te krijgen ;-)


Oproep – gebruik jij een Outliner, of ga je daar nu mee aan de slag? Deel je ervaringen hieronder!


PROFESSIONAL OF TEAMLEIDER: heb jij -of heeft je team- het veel te druk en wil je minimaal 1 uur per persoon per dag vrijspelen?
Via de artikelen op mijn website lees je al heel veel over wat je zelf kunt doen. Wil je een stap verder dan is ondersteuning vanuit een degelijke basis belangrijk. Ik kan vanuit jarenlange ervaring als trainer/coach die basis bieden. Lees meer over mij, Arjan Zuidhof, kijk wat klanten over mij zeggen, blijf op de hoogte via de mail updates. Of kijk hoe ik jou en je team kan begeleiden.

Share

4 thoughts on “Outliner tools – wat zijn het en wat kun je er mee?

  • Beste Arjan,

    Leuk/interessant artikel; toch mis ik echter wat uit MS-Word. Ik breng hier toch een aanzienlijk deel van de dag in door; vaak in grote documenten.
    Behalve de mogelijkheid om in Outline View te werken (vind ik waardeloos, je bent je bladspiegel kwijt) heb ik vrijwel altijd (Ribbon Beeld/View): Navigatie venster/Document Map aanstaan. Zo klik links door de structuur en spring ik eenvoudig naar het gedeelte waar ik zijn moet, zonder te scrollen.

    Vriendelijke groet, Arjan

  • @Arjan: heel erg bedankt voor deze aanvulling! Ik heb het Navigatie venster toegevoegd als update in het artikel omdat dat voor de lezers nuttig is. En inderdaad: alhoewel ik al jaren niet meer acties Word gebruik, werkte ik voorheen altijd met dezelfde functie die toen Document Map werd genoemd!

  • Arjan, ik mis mindmapping in je lijstje. Als brainstorm en outline tool is dat toch wel superhandig. MindNode (iOS, OS/X) heeft zelfs een outline view. Bovendien kun je exporteren als OPML format waarmee je de mindmap bijvoorbeeld in OmniOutliner kan inlezen, maar ook in andere apps waar je dan meteen met de outline aan de slag kan.

    Er zijn mindmap programma’s in vele smaken, ook voor Windows of Linux. Niet allemaal met dezelfde mogelijkheden. Google op mindmap apps en je krijgt een keur aan mogelijkheden te zijn.

  • @!Jos: volkomen gelijk dat mindmapping tools outliner capaciteiten hebben. Maar een echte outliner tool in die zin dat je tegelijk overzicht over een groot stuk tekst kunt houden is het niet. Tenzij je de hele tekst in een mindmap plakt, maar dan schiet je het doel van een mindmapper (ideeën genereren, brainstormen) weer voorbij.
    Vandaar zijn mindmappers wel zijdelings in de tekst genoemd, als vergelijkbare software maar heb ik er verder geen aandacht aan gegeven. Het onderwerp zou dan wel heel breed worden.
    Overigens gebruik ik zelf met heel veel plezier Freemind, prima mindmap tool!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Houd mij op de hoogte van nieuwe reacties. Of abonneer jezelf op deze discussie zonder te reageren.